أَتَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ وَتَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَأَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتَابَ ۚ أَفَلَا تَعْقِلُونَ

آیا مردم را به نیکی فرمان می دهید و خود را [در ارتباط با نیکی] فراموش می کنید؟ در حالی که کتاب [تورات را که با شدت به نیکی دعوتتان کرده] می خوانید. آیا [به وضع زیان بار و خطرناک خود] نمی اندیشید؟

  • تفسیر و مفاهیم
  • اعراب و موضوع آیات
  • نکات تجویدی

موضوع: توبیخ علمای غیرعامل

گفتار بدون عمل و نسیان نفس چگونه توبیخ شده است؟

«أَ تَأْمُرُونَ النَّاسَ بِالْبِرِّ؛ آیا امر مى‌کنید مردمان را به نیکوئى، «وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَکُمْ‌؛و حال آنکه فراموش کنید نفس‌هاى خود را، یعنى ترک مى‌کنید نیکوئى به نفسهاى خود را و خود را فراموش کرده‌اید»؟

نسیان نفس یعنی انسان خود را جزء دیگران قرار ندهد و همه را موظف به وظایف دینی و اخلاقی و وجدانی بداند ولی خود را از آنها معاف دارد…

خداي سبحان همه انسان‌ها، به ويژه عالمان و سران منافق يهود و آن گروه از رهبران ديني را كه ديگران را به نيكي فرا مي‌خوانند و خود را فراموش كرده به معروف عمل نمي‌كنند، توبيخ مي‌كند كه چرا خود به معروفي كه ديگران را به آن امر مي‌كنيد عمل نمي‌كنيد.

محور توبيخ در اين آيه، نسيان نفس و عمل نكردن خود آمر، به معروف است، نه اصل امر به معروف، تا توهم شود كه امر به معروف بر چنين كساني واجب نيست.[1]

علماء و دانشمندان یهود قبل از بعثت محمّد صلى الله علیه وآله، مردم را به ایمان به وى دعوت مى‌کردند و بشارت ظهورش را مى‌دادند ولى خود، هنگام ظهور آن حضرت، از ایمان آوردن خوددارى کردند.

اصولاً یک برنامه اساسى مخصوصاً براى علماء، مبلغین و داعیان راه حق، این است که: بیش از سخن، مردم را با عمل خود تبلیغ کنند، همان گونه که امام صادق علیه السلام مى‌فرماید«کُونُوا دُعاةَ النّاسِ بِأَعْمالِکُمْ وَ لاتَکُونُوا دُعاةً بِأَلْسِنَتِکُم؛ مردم را با عمل خود به نیکى‌ها دعوت کنید نه با زبان خود تأثیر عمیق دعوت عملى از اینجا سرچشمه مى‌گیرد که هر گاه شنونده بداند گوینده از دل سخن مى‌گوید و به گفته خویش صد در صد ایمان دارد، گوش جان خود را به روى سخنانش مى‌گشاید و سخن که از دل برخیزد بر دل مى‌نشیند، و در جان اثر مى‌گذارد، و بهترین نشانه ایمان گوینده به سخنش این است که خود قبل از دیگران عمل کند، همان گونه که على علیه السلام مى‌فرماید: «أَیُّهَا النّاسُ إِنِّی وَ اللّهِ ما أَحُثُّکُمْ عَلى طاعَة إِلاّ وَ أَسْبِقُکُمْ إِلَیْها، وَ لا أَنْهاکُمْ عَنْ مَعْصِیَة إِلاّ وَ أَتَناهَى قَبْلَکُمْ عَنْها؛ اى مردم به خدا سوگند شما را به هیچ طاعتى تشویق نمى‌کنم مگر آن که قبلاً خودم آن را انجام مى‌دهم و از هیچ کار خلافى باز نمى‌دارم مگر این که پیش از شما از آن دورى جسته‌ام .[2]

مؤسسه نورالیقین

مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی


[1] . تفسیر تسنیم،ج۴،ص134

[2] . تفسیرنمونه، ج۱، ص۲۶۰

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *