تفسیر تربیتی همگام با وحی

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 2701 خواندن

 

قرآن کریم با آموزه های خود، انسان های بی شماری را پرورش داده است و آنها را از جنبه فردی و اجتماعی به درجه های عالی انسانی رسانده است. پرورش یافتگان مکتب تربیتی قرآن، در گذر تاریخ و در گستره گیتی به سان ستارگانی درخشان، نور قرآن را به سرزمین دل های میلیون ها انسان دیگر نیز تابانده اند.

 

امروزه بشر با پیشرفت هایی که در علوم و فن آوری به دست آورده است، در دنیای درون خود، دست به گریبان مشکلات و نابسامانی های اخلاقی و تربیتی است. بدون تردید، قرآن کریم با معنویت بالای خود امروزه می تواند به خوبی جواب گوی مسائل معنوی و تربیتی انسان و جهان باشد. قرآن کریم می تواند با نفوذ در درونی ترین لایه های ذهنی، روانی و قلبی انسان، وجود او را دگرگون کند و با دگرگونی انسان ها، جهان آنها را نیز به جهانی دیگر تبدیل کند.


از حضرت امام صادق علیه السلام پرسیده شد: «چه سرّی است که قران هرچه بیشتر خوانده شود و بررسی شود بر تازگی آن، افزوده می شود؟ فرمود: زیرا خداوند بزرگ، آن برای زمان و مردمی خاص قرار نداده است، از این رو همواره تا قیامت تازه است».

 


بیان محمد اقبال لاهوری


علامه محمد اقبال لاهوری در باره قرآن، نقش و میزان نفوذ آن در دل ها و تحوّلی که قرآن می تواند از نظر اخلاقی و معنوی در جان و قلب انسان ها ایجاد کند، می گوید:

نقش قرآن چون که بر عالم نشست                    
نقشه های پاپ و کاهن را شکست
فاش گویم آنچه در دل مُضمَر(1) است                      
این کتابی نیست، چیز دیگر است
چون که در جان شد، جان، دیگر شود
جان که دیگر شد، جهان، دیگر شود

 

 

تبیین بیان اقبال


واژه های پاپ و کاهن در این ابیات، کنایه از مسیحیان و یهودیان است؛ پاپ نماد مسیحیت و کاهن نمادی از یهودیت است. مقصود اقبال لاهوری در این ابیات این است که با ظهور اسلام و تابیدن آفتاب قرآن بر پهنه هستی، مسیحیتِ تحریف شده و یهودیت تحریف شده، دیگر نمی توانند، آموزه های انحرافی خود را به نام حقایق دینی و آسمانی در جهان مطرح کنند. وی درباره حقیقت قرآن می گوید: که درحقیقت نمی توان قرآن را در حد یک کتاب و مجموعه ای از نوشته ها فروکاست. بلکه باید قرآن را از نوع و جنس دیگری دانست. این اکسیری است که مسِ وجود آدمی را به طلایی گران بها تبدیل می کند و جان را حیاتی دیگر، می بخشد. در تعبیری از خود قرآن آمده است که قرآن، روحی از جانب خداست که بر جان مبارک پیامبر دمیده شده است.

 

این قرآن قادر است با وارد شدن در هر جان آماده ای، آن را به مناره ای از نور تبدل سازد و فرا روی همه جان هایی قرار دهد که تاریکی ها به آنها امان دیدن حقایق عالم را نمی دهد. اقبال می افزاید که با ورود نور قرآن، به جان آدمی علاوه بر تحول جان و روح، به تحول جهان نیز می انجامد؛ چرا که خاصیت نور این است که "ظاهر لنفسه و مُظهرٌ لغیره" است یعنی خود به طور ذاتی روشن می باشد و روشنگر چیزهای دیگر است. وقتی مناره ای از نور در فضای تاریکی قرار گیرد همه آن فضا را روشن می کند و همه آنچه تا قبل از آن نادیدنی بود را دیدنی می کند و این است معنای "جان که دیگر شد جهان، دیگر شود".

 

بنابراین وقتی جان انسان دگرگون شد، جهان انسان نیز دگرگون می شود. البته با خروج جان و نفس آدمی از ظلمات به نور است که جهانش نیز عوض می شود. در صورتی که اگر جانی از نور به ظلمات رود دیگر جهانی برای او نمی ماند. بنابراین جهان انسان قرآنی تغییر می کند و جهان او بسیار متفاوت از جهان انسان غیر الهی می شود. از این مطلب به دست می آید که حقیقت قرآن از جنس کتاب نیست بلکه از جنس نور است، نه این قرآنی است که با مُرَکّب بر صفحه کاغذ نوشته اند، بلکه آیاتی از جنس نور است که لوح دل مزیّن بدان است. قرآن کریم خود در وصف حقیقت خود می گوید: «بَل هُو آیاتٌ و بیّناتٌ فی صُدُور الَّذیِنَ أُوتواالعِلم» (2) یعنی حقیقت قرآن آن چیزی نیست که شما به صورت کاغذ و مُرَکّب می بینید، بلکه حقیقت آن آیات روشنی است که جان ها را روشن کرده است.

 

 

هدف تفسیر تربیتی همگام با وحی


این مباحث که به عنوان تفسیری تربیتی از قرآن کریم ارئه می شود درپی آن است که زمینه ای فراهم کند تا قرآن به جان انسان ها راه یابد که با راهیابی به جان، تحوّل جان و سپس تحوّل جهان آدمی را سبب شود.
در این گفت وگو ابتدا به تفسیر قرآن با رویکرد تربیتی می پردازیم. سپس همگام با وحی و نزول قرآن پیش خواهیم رفت، یعنی سوره های قرآن کریم رابه ترتیب نزول آنها تفسیر خواهیم کرد. بنابراین این تفسیر دارای دو ویژگی اصلی خواهد بود:

 

1- به بیان آیات قرآن پا به پای وحی و نزول خواهد پرداخت.

 

2- تنها بر نکته های تربیتی می پردازد.

 

قبل از هر چیز اذعان می کنیم که مفسران و دانشمندان علوم قرآنی در آثار گران بهای خود گام های بلند و استواری را در این مسیر برداشته اند که نگارنده نیز از محصول تلاش های آنها خوشه ها بر می گیرد. اما از آنجا که بنا بر سخن امیر المؤمنین امام علی بن ابی طالب علیه السلام «قرآن عجایب و غرایبی دارد که هیچگاه تمام نمی شود» ما نیز با توان اندک خود در پی یافتن گوهرهای تابناک دیگری از این دریای لایتناهی نور و هدایت هستیم. امید است که در این راه توفیق الهی را رفیق راه خود یابیم.

 

سلسله مباحث تفسیر تربیتی همگام با وحی از محضر استاد دکتر محمدکاظم شاکر

تهیه و تنظیم: زهرا سلامی و زهرا سامی

 


1. پوشیده و پنهان.

2. عنکبوت/ آیه 49

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد