ولایت فقیه: ولایتی یا وکالتی

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 1293 خواندن

 

 

 

 

ولایت فقیه: ولایتی یا وکالتی

 

سوال: نقش ولی فقیه در جامعه اسلامی ولایتی است یا وکالتی؟

اگر سرپرست جامعه، سِمت خود را از مردم دریافت کند تا کارهای آنان را بر اساس مصلحت و رأی خودشان انجام دهد، وکیل آنان خواهد بود؛ ولی اگر حاکم اسلامی، سِمت خود را از خداوند و اولیاء او یعنی پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و امامان معصوم علیهم السلام، دریافت کرده باشد، سرپرست و ولیّ جامعه خواهد بود و این ولایت، ولایتی است در امتداد ولایت معصوم علیه السلام.

 

الف) معنای اصالت،وکالت و ولایت را بیان کنید؟

 

هر کاری را که یک فاعل، به صورت مستقیم ومباشرتا انجام می دهد، یا درباره شخص خودش می باشد ویا درباره دیگری.

 

اصالت: هیچ گونه اعتبار، جعل و قراردادی از ناحیه غیر وجود ندارد و فاعل مختار، برای تأمین نیازهای خود( تکوینی، تشریعی) کارهایی را بدون دخالت دیگران به نحو اصالت (اصل حق شخص) انجام دهد.

 

وکالت و ولایت: فاعل کاری را مربوط به دیگری و برای تامین مصالح او انجام می دهد.

(هر چند ولایت و وکالت با هم تفاوت هایی دارد)

 

ب) وجوه افتراق ولایت و وکالت را بیان کنید.

فرق اول: مشخص نمودن محدوده ولایت و محدوده وکالت.

 

محدوده وکالت: اصالت رأی و تصمیم گیری از آن موکل بوده و حدود کار فاعل، بستگی به تشخیص و محدوده وکالتی که موکل به وکیل داده است دارد(منتخب مردم)

 

محدوده ولایت: اصالت رای و تصمیم گیری و تشخیص ازآن خود فاعل (ولیّ) است و او بر اساس محدوده ولایتی که از ناحیه خداوند به او عطا شده است عمل میکند(منتخب خدا)

 

نکته: وکیل چون منتخب مردم است، می توان وکالت را از او ساقط نمود. اما ولی فقیه که منتخب خداوند بوده( از طریق صفات) ولایتش هرگز ساقط نمی شود و مردم حق تصمیم گیری برای او را ندارند.

 

فرق دوم: جمع ولایت و وکالت درمورد واحد، ممکن نیست یعنی ممکن نیست که یک شخص در یک کار خاص هم ولیّ( تصمیم گیرنده) برای دیگری باشد و هم وکیل از سوی او( تصمیم گیرنده موکل باشد) المتضادّان لا یجتمعان و قد یرتفعان

 

فرق سوم: هیچ انسانی بر انسان دیگر ولایت ندارد مگر از سوی خدای سبحان تعیین شده باشد(بی واسطه: پیامبر و امامان معصوم، با واسطه: ولیّ فقیه با انتصاب امامان معصوم از طریق صفاتش) لذا این منصوبین نسبت به معصومین علیهم السلام وکیلند، هر چند نسبت به جامعه انسانی ولیّ می باشند. اما انسان می تواند برای شخص دیگری وکیل باشد.

 

نکته: بعضی از ولایتها مطلقه(ولایت خدا و پیامبر و اولی الامر اطیعوا الله و اطیعوا الرسول و اولی الامر منکم) و بعضی دیگر مقیده می باشند( ولایت والدین بر فرزندان خویش و وصینا الانسان بوالدیه احسانا و ان جاهداک لتشرک بی ما لیس لک به علم فلا تطعهما؛ما به انسان توصیه کردیم که به پدرو مادرش نیکی کندو اگر آنها تلاش کنند که برای من شریکی قائل شوی که به ان علم نداری، از انها اطاعت نکن.)

فرق چهارم: وکیل نمی تواند امر مشترک میان خود و موکل رابدون اجازه او، به صورت وکالت تام ومستقل به شخص سومی تفویض نماید.اما ولی فقیه که در اداره امور امت مانند معصوم می باشد، می تواند برای خودنماینده یا وکیل قرار دهد.(مانند:رییس قوه قضاییه، امام جمعه،نماینده ولی فقیه ...)

 

فرق پنجم: نصب وتعیین ولایت، نمی تواند همانند وکالت، از سوی خود انسانها باشد.

 

ولی فقیه در امور اجتماعی تام الاختیار انسان است(اگر دستوری می دهد همه باید اطاعت کنندحتی علما ومراجع تقلید)اما وکیل نمی تواند تام الاختیار انسان قرار گیرد و انسان مسلوب الاختیار(به عنوان مثال وکیل را در امر ازدواج تام الاختیار قرار دهد وخود را مسلوب الاختیار)

نتیجتا آنچه یک شخص برای خود معین می کند، تنها در محور وکالت وتوکیل است نه در محور ولایت وتولیت.

 

نکته: ولایت فقیه به معنای ولایت فقاهت یعنی ولایت مکتب تام وکامل وجامع اسلامی والهی است، بازگشت چنین ولایت و قیومیتی به ولایت خداوند و قیوم بودن اوست ومسلوب الاختیار بودن بنده در برابر امر خداوند متعال، مقام تسلیم اوست که نهایت کمال انسان محسوب می شود.

 

فرق ششم: عقدوقرارداد وکالت، تابع موکل است وبا مرگ او برطرف می شود و وکیل معزول می گردد،اما در ولایت با مرگ ولایتگذار وناصب، ولایت ولی نسبت به مولی علیه،از میان نمی رود و تا ولایتگذار دیگر آن را باطل نکند، برقرار خواهد بود.

 

نکته: وکیل جانشین ندارد اما ولی جانشین دارد.

 

فرق هفتم:شخص وکیل، پیش از وکیل شدن از سوی دیگران، حقی بر آنان نداردکه به موجب آن حق، وظیفه ای برای آنان در وکالت دادن به آن شخص ایجاد شود و لذا آنان مختارند که او را وکیل خود کنند یا نکنند اما در ولایت، شخص ولی، پیش از آن که مردم ولایت او را بپذیرند از سوی خدا دارای حق ولایت است.

 

نکته: ولی از طرف خدا، حق ولایت بر مردم دارد، چه بخواهند چه نخواهند.امام علی علیه السلام از طرف خدا، به ولایت بر مردم منصوب گردید و ایشان ولی مردمند،هر چند مردم نپذیرفتند.

 

 

منبع: کتاب ولایت فقیه، ولایت،فقاهت و عدالت تألیف استاد آیت الله جوادی آملی

 

 

موسسه نورالیقین

                                          مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی

 

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد