حجه الوداع

create کشوری forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 935 خواندن

 

حَجَّةُ الوِداع، تنها حج  پيامبر اکرم (ص) بعد از اسلام. رسول اکرم(ص) پس از هجرت به مدينه، سه بار براي عمره به مکه رفت، اما به گفته مورخان و محدّثان، فقط يک بار در مراسم حج حضور يافت و آن چند ماه پيش از وفاتش بود. از آنجا که اين حج در آخرين سال عمر آن حضرت (ص) واقع شد و پيامبر در آن با مسلمانان وداع کرد، به حجة الوداع (حج خداحافظي) مشهور است. بنابر باور شيعه، پيامبر(ص) در بازگشت از اين سفر، در غدير خم، به دستور خداوند امامت و ولايت اميرالمؤمنين امام علي (ع) را به صورت عمومي اعلام کرد و از مردم بر اين امر، بيعت گرفت؛ بدين رو اين حج، براي شيعيان اهميتي ويژه دارد.

نام ديگر اين حج حِجَّةُالبَلاغ است، زيرا آيه تبليغ در بازگشت از اين سفر بر پيامبر نازل شد. از ديگر نام‌هاي اين حج،حِجَّةُالاسلام است زيرا تنها حجي است که پيامبر در دوره حاکميت اسلام به جا آورد و مراسم آن طبق آيين اسلام بود.

آغاز سفر و احرام

بنا به روايت مفصّل معاوية بن عمار از امام جعفر صادق (ع)، پيامبر (ص) ده سال در مدينه زندگي کرد و به حج نرفت؛ هنگامي که آيه «‌وَ أَذِّنْ فِي النّاسِ بِالْحَجِّ‌» (و در ميان مردم نداي حج سر ده) نازل شد، رسول خدا(ص) اعلام کرد که امسال به حج مي‌رود. ساکنان مدينه و روستاها و باديه نشينان، در مدينه گرد آمدند تا با پيامبر (ص) راهي حج شوند. چهار شب از ذيقعده  سال دهم مانده بود که پيامبر (ص) از مدينه به سوي مکه حرکت کرد.

در منابع اهل سنت آمده است که حضرت يک شب را در ميقات  ذوالْحُلَيفه گذراند و سپس به سوي مکه حرکت کرد اما طبق حديث امام صادق(ع)، آن حضرت در همان روزي که به ميقات رسيد، مُحرم شد و شب را در ميقات نماند.

در ميقات، پيامبر (ص) آداب احرام را به مردم آموخت. ابتدا غسل کرد و براي حج قِران مُحرم شد. جامه احرامش دو تکه پارچه پنبه‌اي ندوخته بافت يمن بود که به هنگام مرگ، کفن وي شد، سپس نماز ظهر را در مسجد شجره به جا آورد و بر کوهان شتراني که براي قرباني به همراه داشت، علامت زد.

بعدها مسلمانان در مسير پيامبر (ص)، در جاهايي که آن حضرت نماز خوانده يا استراحت کرده بود، چند مسجد ساختند.

پيامبر(ص) در ذي طُوي، نزديک مکه، يک شب را گذراند و در آخر روز چهارم ذيحجه به مکه رسيد.

انجام مناسک

طواف و نماز

روز بعد، پيامبر(ص) با يارانش از درِ بني شيبه وارد مسجدالحرام شد و به سوي کعبه رفت و بر حجرالاسود دست کشيد (اصطلاحاً: استلام حَجَر) و سپس به طواف کعبه پرداخت. پيامبر(ص) سوار بر شتر طواف نمود و در پايان، يک بار ديگر بر حجرالأسود دست ماليد و بر آن بوسه زد و گريه‌اي طولاني سرداد،سپس پشت مقام ابراهيم عليه‌السلام دو رکعت نماز طواف گزارد.

سعي

بعد از نماز، از آب چاه زمزم نوشيد و دعا کرد و پس از آن به سوي کوه صفا رفت و فرمود چون خدا اول از صفا نام برده سعي بين صفا و مروه را از صفا آغاز مي‌کنيم. چون بر صفا مستقر شد، رو به سوي رکن يماني  کعبه کرد و مدتي طولاني به ذکر و ثناي الهي پرداخت، سپس از صفا به سوي مروه حرکت کرد و مقداري از راه را لُکه[1] رفت. چون به مروه رسيد، درنگ کرد و دعا خواند.ظاهراً حضرت اين مسير را سواره پيموده است.

حرکت به مني و عرفات

روز هشتم ذيحجه هنگام غروب آفتاب، پيامبراکرم(ص) و مسلمانان به سوي منا حرکت کردند و شب را در آنجا گذراندند و صبح نهم ذيحجه، پس از طلوع آفتاب، به سوي عرفات رفتند. چون کاروان به نَمِرَه (وادي عُرَنه) در جوار عرفات رسيد، توقف کرد و پيامبر(ص) و مسلمانان در آنجا خيمه زدند و رسول خدا(ص) خطابه تاريخي خود را در آنجا ايراد کرد. آنگاه به عرفات رفت و در آنجا توقف کرد و تا غروب آفتاب به دعا و ذکر الهي پرداخت.

بنابه روايتي از امام صادق(ع)، عيد غدير، يعني هجدهم ذيحجه، روز جمعه بود. بنا بر اين روايت، روز وقوف در عرفات چهارشنبه نهم ذيحجه بوده است؛ اما به گفته سيوطي، از مورخان اهل سنّت، از خليفه دوم نقل شده که وقوف در عرفات در حجةالوداع مصادف با روز جمعه بوده است.

وقوف در مشعر

هنگام غروب خورشيد، پيامبر(ص) بر شتر سوار شد و به سوي مُزْدَلِفَه (مشعرالحرام) حرکت نمود و به مسلمانان توصيه کرد که به آرامي، مسير را بپيمايند.حضرت محمد(ص) در مکان مناسبي در مشعرالحرام، نماز مغرب و عشا را باهم به جاآورد و مدتي استراحت کرد. سحرگاه به عبادت و ذکر الهي ــکه دستور اکيد در موسم حج است ــ پرداخت.

رمي جمرات

با طلوع خورشيد، به سوي منا حرکت کرد و مستقيم به سوي جمره عقبه رفت و هفت ريگ به آن پرتاب کرد.

قرباني

سپس به سوي قربانگاه رفت و از يکصد شتري که براي قرباني از مدينه به همراه آورده بود، سي و چند شتر را به حضرت علي(ع) داد تا براي خود قرباني کند و شصت و چند شتر را خود قرباني کرد. آن دو، اندکي از گوشت قرباني خوردند و باقي را صدقه دادند.

آنگاه معمربن عبدالله بن حراثه (يا حارثه) موي سر پيامبر(ص) را، به دستور خود ايشان، تراشيد و حضرت پس از انجام دادن تکاليف شخصي و پاسخ دادن به برخي پرسشهاي مردم درباره مناسک حج، به مکه رفت و کعبه را طواف کرد و نماز ظهر را در مسجدالحرام به جا آورد، سپس به منا برگشت و تا روز سوم ايام تشريق را در آنجا گذراند و سپس رمي جمره کرد و از منا بيرون رفت.

پيامبر(ص)، در پايان سعي به مسلمانان چگونگي حج تمتع را ــ که شامل عمره و حج است ــ آموخت. تا آن زمان، در موسم حج، فقط حج اِفراد و حج قِران را مي‌شناختند و انجام دادن عمره در موسم حج را ناروا مي‌دانستند، به همين جهت برخي مسلمانان با سختي، اين حکم را پذيرا شدند.

 

 

ويژگي‌هاي اين سفر

        - پيامبر(ص) از زمان ورود به مکه تا هشتم ذيحجه در خانه‌اي منزل نکرد، بلکه در خيمه‌اي در بيرون مکه، در اَبْطَح (بَطحاء)، به سر برد.

         - در اين سفر، پيامبر(ص) با پارچه هايي که بافت يمن بود، کعبه را پوشاند.

         - حضرت به اهل مکه و مجاوران آنجا توصيه کرد که مَطاف، حجرالاسود، مقام ابراهيم(ع)، و نيز صف اول نماز جماعت را از دهم ذيقعده تا برگشت حجاج، به آنان اختصاص دهند.

         - آن حضرت، مانند پيشينيان، حجاج را اطعام کرد.

         - خطابه کوتاهي از آن حضرت روايت شده که در مسجد خيف در منا ايراد کرد.

         - امام علي(ع)، که با گروهي از يمن آمده بود، در مکه به پيامبر(ص) پيوست.

         - اعلام ولايت اميرالمؤمنين در غدير خم هنگام بازگشت از اين سفر و گرفتن بيعت از اصحاب، نيز در اين سفر صورت گرفت.

 

بازگشت از حج

چون مراسم حج به پايان رسيد و رسول خدا(ص) پيش از ظهر سيزدهم ذيحجه از منا به سوي مکه رفت، در ابطح خيمه زد و به مسلمانان دستور داد پس از انجام دادن مناسک حج، در بازگشت به خانه و وطن خود شتاب کنند و خود سحرگاه شب چهاردهم ذيحجه، پيش از دميدن سپيده، از مکه به سوي مدينه حرکت کرد.

اعلام ولايت در غدير خم

حاجيان روز هجدهم ذيحجه، در نزديکي جُحْفه به جايي به نام غدير خُم رسيدند. در آنجا پيامبر (ص) به فرمان الهي در آيه تبليغ حضرت علي عليه‌السلام را به جانشيني خود منصوب کرد. پيامبر (ص) پس از اداي نماز ظهر، خطبه‌اي خواند که به خطبه غدير مشهور شد. بنابر نظر مشهور شيعه آيه اکمال در همين روز نازل شده است که مي‌فرمايد: «امروز دين شما را کامل نمودم و نعمت خود را بر شما تمام کردم و دين اسلام را براي شما پسنديدم.»

پس از آن، کاروان به سوي مدينه به راه افتاد و احتمالا در ۲۴ ذيحجه به مدينه رسيد. روزهاي آخر ذيحجه پيامبر اکرم(ص) در مدينه بود. سفر حج پيامبر (ص) بين ۲۸ تا ۳۰ روز طول کشيد.

 

تعداد حاجيان

قول رايج در ميان منابع اين است که جمعيت حاضر در مکه در حجه الوداع چهل هزار نفر بوده‌اند. البته اقوال ديگري نيز هست که مي‌توان به هفتاد هزار، نود هزار، يکصد هزار، ۱۱۴ هزار، ۱۲۰ هزار و در نهايت ۱۳۰ هزار نفر اشاره کرد. اما به نظر مي‌رسد که در اين اقوال، بسيار مبالغه شده است.گمان نمي‌رود که بيش از پنجاه هزار نفر در آن حضور داشته‌اند. با توجه به اينکه بيشتر نقل‌ها چهل هزار نفر را گزارش کرده‌اند به نظر مي‌رسد با قدري تسامح مي‌توان آن را پذيرفت.

 

منابع

       - قرآن کریم

       - ابن ابی شیبه، المصنَّف فی الاحادیث و الآثار، بیروت ۱۴۱۴

       - ابن بابویه، کتاب الخصال، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۲ش

       - ابن شهیدثانی، منتقی الجمان فی الاحادیث الصحاح و الحسان، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۳۶۲۱۳۶۵ش  

       - ابن فهد، اتحاف الوری باخبار ام القری، چاپ فهیم محمد شلتوت، مکه ]۱۹۸۳ ۱۹۸۴

       - ابن کثیر، اسماعیل، تفسیر القرآن العظیم (تفسیر ابن کثیر)، بیروت، ۱۴۰۲ق

       - ابن ماجه، سنن ابن ماجة، استانبول ۱۴۰۱/۱۹۸۱

       - ابن مغازلی، مناقب الامام علی بن ابی طالب علیه‌السلام، چاپ محمدباقر بهبودی، بیروت ۱۴۰۳/۱۹۸۳

       - ابن هشام، السیرةالنبویة، چاپ مصطفی سقا، ابراهیم ابیاری، و عبدالحفیظ شلبی، قاهره ۱۳۵۵/۱۹۳۶

       - ابن‌سعد، الطبقات‌الكبرى، چاپ احسان عباس، بيروت ۱۴۰۵/ ۱۹۸۵

       - احمدبن حسین بیهقی، السنن الکبری، بیروت ۱۴۲۴/ ۲۰۰۳

       - امام، سید جلال، "بررسی تعداد جمعیت حاضر در غدیر"، مجله تاریخ اسلام در آینه پژوهش، زمستان ۱۳۸۶ - شماره ۱۶ (۳۸ صفحه - از ۵ تا ۴۲)

       - بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، قم: مؤسسه البعثة، ۱۴۱۵ ق

       - حسین بن محمدتقی نوری، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم ۱۴۰۷۱۴۰۸

       - حسین واثقی، حجةالوداع کما رواها اهل البیت، قم ۱۴۲۵

       - سبط ابن جوزی، تذکرة الخواص، بیروت ۱۴۰۱/۱۹۸۱

       - سلیمان بن اشعث ابوداوود، سنن ابی داود، استانبول۱۴۰۱/۱۹۸۱

       - سیوطی، جلال الدین عبدالرحمن، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، دارالفکر، بیروت، ۱۴۰۳ق

       - صدوق، کتاب مَن لا یحضُرُه الفقیه، چاپ علی اکبر غفاری، قم ۱۴۱۴

       - طوسی، محمدبن حسن، تهذیب الاحکام، چاپ حسن موسوی خرسان، بیروت ۱۴۰۱/ ۱۹۸۱

       - عبدالحسین امینی، الغدیر فی الکتاب و السنة والادب، قم۱۴۱۶ ۱۴۲۲/۱۹۹۵۲۰۰۲

       - عبدالله بن عبدالملک مرجانی، بهجة النفوس و الاسرار فی تاریخ  دارالهجرة المختار، چاپ محمد شوقی مکی، ریاض ۱۴۲۵

       - علی بن حسام الدین متقی، کنز العمال فی سنن الاقوال و الافعال، چاپ محمود عمر دمیاطی، بیروت ۱۴۱۹/ ۱۹۹۸

       - علی بن عبدالله سمهودی، وفاءالوفا بأخبار دارالمصطفی، چاپ محمد محیی الدین عبدالحمید، بیروت ۱۴۰۴/ ۱۹۸۴

       - علی بن عمر دارقطنی، سنن الدارقطنی، چاپ عبدالله هاشم یمانی مدنی، مدینه۱۳۸۶/۱۹۶۶

       - کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تصحیح علی اکبر غفاری، چ۲، تهران، دارالکتب الاسلامیة، ۱۳۸۸ق

       - کلینی، محمدبن يعقوب، الكافى، چاپ على‌اكبر غفارى، بيروت ۱۴۰۱

       - محمد بن یعقوب فیروزآبادی، سفرالسعادة، بیروت۱۳۹۸/۱۹۷۸

       - محمدباقربن محمدتقی مجلسی، مرآةالعقول فی شرح اخبار آل الرسول، ج۱۷، چاپ محسن حسینی امینی، تهران ۱۳۶۵ش

       - محمدبن احمد فاسی، شِفاء الغَرام بأخبار البلدالحرام، چاپ ایمن فؤاد سید و مصطفی محمد ذهبی، مکه ۱۹۹۹

       - محمدبن اسماعیل بخاری، صحیح البخاری، چاپ محمد ذهنی افندی، استانبول۱۴۰۱/۱۹۸۱

       - محمدبن عبدالله ازرقی، اخبار مکة و ماجاء فیهامن الآثار، چاپ رشدی صالح ملحس، بیروت ۱۴۰۳ /۱۹۸۳، چاپ افست قم ۱۳۶۹ش

       - محمدبن عبدالله حاکم نیشابوری، المستدرک علی الصحیحین، و بذیله التلخیص للحافظ الذهبی، بیروت: دارالمعرفة، بی‌تا

       - محمدبن عمر واقدی، کتاب المغازی، چاپ مارسدن جونز، لندن ۱۹۶۶

       - محمدبن مسعود عیاشی، التفسیر، قم ۱۴۲۱

       - محمدطاهر کردی، التاریخ القویم لمکة و بیت الله الکریم، بیروت ۱۴۲۰/۲۰۰۰

       - مسعودی، على‌بن حسين، كتاب التنبيه والاشراف، چاپ دخويه، ليدن ۱۸۹۴، چاپ افست ۱۹۶۷

       - مسلم بن حجاج، صحیح مسلم، چاپ محمدفؤاد عبدالباقی، استانبول ۱۴۰۱ /۱۹۸۱

       - نعمان بن محمد قاضی نعمان، دعائم الاسلام و ذکرالحلال و الحرام و القضایا و الاحکام، چاپ آصف بن علی اصغر فیضی، قاهره، ۱۹۶۳ ۱۹۶۵، چاپ افست، قم، بی‌تا

       - یعقوبی، احمدبن‌اسحاق، تاريخ اليعقوبى، بيروت: دارصادر، [بى‌تا.]، چاپ افست قم [بى‌تا].

 


1. نوعی از حرکت کردن اسب وشتر میان یورتمه و قدم.

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد