قرآن به عنوان منبعی برای تربیت

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 1594 خواندن

 

 

ویژگی های قرآن به عنوان منبعی برای تربیت چیست؟

 

تربیت به معنای پاک گردانیدن و وسیله رشد را فراهم آوردن است. بدیهی است که علاوه بر رشد دادن جسم، پرورش و به باز نشاندن استعدادها در جهت کمال نیز مورد نظر می باشد. تعلیم به معنی یاد دادن و در اصطلاح همان آموزش دادن و انتقال دانایی به دیگران است. اسلام انسان را از شاهکارهای عالم آفرینش می داند. انسان را مخلوقی شگفت به حساب می آورد.
همین انسان می تواند بر اثر تعلیم و تربیت صحیح به عالی ترین مقامات برسد. اگر بخواهیم در نظام تعلیم و تربیت اسلامی به نقطه آغازی برسیم. این نقطه بی تردید به زمان نزول فرشته وحی و پیک آسمانی جبرئیل امین بر پیامبر رحمة صلی الله علیه وآله می رسد اولین آیات وحی نخستین سند مدون تعلیم و تربیت اسلامی است. پیامبر اسلام در مقام معلم و مربی و همچون یک اسوه به عنوان مخاطب این وحی قرار می گیرد.


پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله فرمود: کسی که در درون خویش چیزی از قرآن ندارد چونان خانه ای ویرانه است.


قرآن منبعی برای تربیت، دارای دو ویژگی است:

 

1- خدا محوری و انسان مداری

2- نزول تدریجی

 

 

ویژگی خدا محوری و انسان مداری قرآن


یکی از ویژگی های قرآن خدا محوری و انسان مداری است. این دو ویژگی از یکدیگر جدایی ناپذیرهستند. در تربیت، یک مربی و یک متربی وجود دارد. از یک سو بنده و انسان، مخلوق خداوند به عنوان متربی و از سوی دیگر خداوند به عنوان مربی است. نکته جالب اینکه خداوند به عنوان مربی در قرآن، همه جا حضور دارد یعنی در هر بحث و هر سوره، صفات خدا، اسماء خدا و افعال خداوند بیان می شود.

 


نتیجه یک تحقیق


بر اساس یک تحقیق در زمینه حضور خدا در قرآن مشخص شد تمام سوره های قرآن از 15 تا 20 درصد مشتمل بر اسماء، صفات و افعال خداوند است.
بر اساس تحقیق مذکور، یکی از ویژگی های منحصر به فرد قرآن این است که در تمام سوره های قرآن اسماء خدا، صفات خدا و افعال خدا وجود دارد و انسان تحت تربیت مستقیم خداوند هست. در واقع این ویژگی عبارت است از اینکه قرآن در بیان مطالب روش حلقوی دارد و محور آن حلقه، خداست و مثل یک مربی که وسط ایستاده و مرتب همه متربی های خودش را کنترل می کند و همه جا حضور دارد. اما به طور مثال کتاب مقدس یهودیان و یا مسیحیان یک روش خطی دارد. به طور مثال بخش اول تورات سفر پیدایش یا تکوین است.

 

این کتاب پنجاه فصل دارد که به مثابه سوره هایش است. از اول که شروع می کند از خلقت آسمان و زمین و آدم شروع می کند آخرش هم به مکاشفه یوحنا ختم می شود که به مسائل آخرالزمان می پردازد. اما روش قرآن خطی و تاریخی نیست به طور مثال، وقتی سوره شعراء یا سوره قصص را بخوانید، داستان انبیاء مختلف و امت های مختلف را بیان می کند. ولی همه جا یک گردش دارد و آن اینکه خدا محور است، یعنی اینکه تمام مسائل گرد محور خدا می چرخد. به تعبیر یکی از مفسران بزرگ، شما یک تسبیح را در نظر بگیرید. این نخ وسطِ، دانه ها را پیوند زده است. آن نخ، خدا محوری است، یعنی شما وقتی قرآن را باز می کنید تا بخوانید محال است که شما سوره ای کوتاه یا بلند، پیدا کنید که نام خدا، صفت خدا و فعل خدا در آن مطرح نباشد، یعنی در همه جا انسان خدا را بالای سر خودش حس می کند و خودش را تحت نظر می بیند و این همان چیزیست که وی نیاز دارد. اما در تورات وقتی سفر پیدایش را تا مقدار زیادی می خوانید در بیابان و همراه قوم بنی اسرائیل هستید و با مشکلات آنها و خیمه زدن ها و خیلی چیزهای دیگر همراه هستید و به هیچ وجه بحثی از خدا در خیلی از فصل ها وجود ندارد. به علاوه، نکته ای که در بعضی کتاب هایی که در کتاب مقدس است مثل کتاب استر اسمی از خدا در آن کتاب نیست؛ هیچ نامی از خدا و اشاره ای به خدا وجود ندارد، به طوری که زمانی یهودی ها در الهی بودن آن شک کرده بودند؛ عده ای از یهودیان گفته بودند که این کتاب، کتاب مقدس نیست زیرا اسم خدا در آن نیست.

 


ویژگی نزول تدریجی قرآن

 

یکی از ویژگی های قرآن، تدریجی بودن نزول آن است. برداشت مفسران ما این است که به طور مثال تورات یا انجیل یکجا نازل شده است و شاید برداشت معاصران پیامبر هم، همین بوده و درست هم بوده است. لذا کفار پیش پیامبر آمدند و گفتند: چرا قرآن یکجا و به صورت یک کتاب نازل نشده است؟ انتظار آنها انتظار گذشتگان بوده است. به این ترتیب که گویا توارت و انجیل یکجا نازل شده اند.

 

 

علت نزول تدریجی قرآن


علت اینکه قرآن یکجا نازل نشد برای این است که می خواهد قلب پیامبر را تثبیت کند. یعنی همه جا در طول زمان این وحی حس شود. همین طور بعد هم جواب می دهد برای اینکه این کفار مثلی را نمی آورند، مطلبی را نمی گویند، مگر اینکه خداوند به موقع جوابشان را بدهد. یعنی پیشامدی می آید و به موقع آنجا آیه نازل می شود. به طور قطع این روش اثر و نفوذ بیشتری دارد. لذا قرآن به صورت تدریجی نازل شده و مشکلات جامعه، یعنی مشکلات انسان، چه انسان فردی و چه انسان اجتماعی، را در طول 23 سال که اندازه یک نسل است حس کرده و آیات متناسب با مشکلات انسان نازل شده است. یعنی در حقیقت یک جلسه پرسش و پاسخ 23 ساله که هر وقت در طی آن مشکلی به وجود آید یا سئوالی پیش آمد جواب مناسب آن مشکل یا سئوال یا پیشامد حاضر و آماده بوده است.


مثل اینکه شما یک نفر را خودتان تربیت خود کنید و به درستی 23 سال به طور کامل ناظر بر رفتارهای او هستید و همین طور رفتارهایش را تصحیح می کنید تا به کمال برسد. این هم یکی از ویژگی های قرآن است وقتی که همگام با وحی در مسیر تربیت می رویم همین طور با مسائلی برخورد می کنیم که انسان با آن روبه رو بوده است و بزرگ ترین مربی انسان که خدا و خالق و رب و مدبر اوست، مشکلات او را یکی یکی برطرف می کند تا او را به سمت و سوی خودش و به کمال لازم خودش برساند.
بنابراین این دو ویژگی، یعنی خدا محوری و انسان مداری از ویژگی های اصلی قرآن است که در بحث تربیت بسیار موثر است.

 

 

سلسله مباحث تفسیر تربیتی همگام با وحی از محضر استاد دکتر محمدکاظم شاکر

تهیه و تنظیم: زهرا سلامی و زهرا سامی

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد