تفسیر تربیتی سوره قلم(قسمت دوم)

create سعادتمند forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 860 خواندن

 

 

 

رابطه انسان با خدا در سوره قلم

 

 

سؤال: رابطه انسان با خدا در سوره قلم به چه صورتی ترسیم شده است؟

 

 

جواب:

قرآن معجزه جاودان پیامبر اسلام، کتاب دینی و هدایت است. روش تربیتی آن، مرز، قبیله و یا نژادی را نمی‌شناسد. هم به تربیت جسم انسان، هم به عقل و روانش، هم به زندگی مادی و هم به حیات معنوی انسان پرداخته است. از سوی دیگر، عترت پیامبر اسلام به عنوان عِدل و شریک قرآن، سرآمدِ تربیت یافتگان مکتب قرآن و اسلام و الگوهای شایسته برای انسان معرفی شده اند.

پیامبر اسلام(صلی الله علیه وآله) فرمود: «فرزندم! از خواندن قرآن، غافل مباش؛ زیرا قرآن، دل را زنده می­کند و از زشت کاری و گناه باز می­دارد».

در تفسیر تربیتی با یک سیستم تربیتی شامل مربی، متربی و برنامه تربیتی روبه‌ رو هستیم. دراینجا جایگاه مربی که همان خداوند است و جایگاه متربی یعنی انسان مشخص و در مرحله بعد تعیین می‌شود که خداوند با چه صفتی ظاهر شده است و انسان دراین سوره، با کدامین صفت، مخاطب قرآن است.

 

 

ظهور صفت ربوبیت در سوره قلم

 

 

نکته جالب سوره قلم این است که همچون سوره علق، خداوند با صفت ربوبیت و اسم ربّ ظاهر شده است و صفات دیگری همچون صفات قهر، علم و قدرت در سوره های اولیه به ویژه این دو سوره، بیان نشده است بلکه در این سوره به طورمطلق، اسم ربّ آمده است. این نام پروردگار از آغاز تا پایان سوره مبارک قلم، ده بار بیان شده است که این موضوع بر ربوبیت خداوند تأکید دارد.

 

 

انسان کامل و نماد مخالف آن

 

 

همچنین، دو نماد مورد نظر از انسان در سوره علق، دراینجا هم مدّنظر است. در سوره علق گفته شد: «انسانِ اول» که نمادش پیامبر بود با علم ومعرفت به مقام عبودیت رسید و عبودیت به قرب الی الله منجر شد. در مقابل، «انسانِ دوم» استغنا می‌ورزید، بعد به طغیان کشیده می‌شد و در چاه ضلالت قرار می‌گرفت.

 

اما در سوره قلم نکته جالب این است که این دو انسان با نماد اخلاقی و تربیتی یاد شده اند؛ یعنی پیامبر اکرم (صلی الله علیه وآله) به عنوان نُماد انسان کامل با صفت خُلُق عظیم « إنّکَ لَعلَی خُلُقٍ عَظِیمٍ » و انسان مقابلِ پیامبر(1) با اوصاف بسیار زشت یعنی با همان رذایل اخلاقی معرفی شده است. بنابراین در این سوره خداوند به عنوان ربّ ظاهر شده است و متربّی و انسان نیز همچون سوره علق با دو نماد ظاهر می‌شود، یکی با خُلُق عظیم که پیامبر اکرم است و یکی هم با رفتارهای بسیار زشت که ناشی از اخلاق و رذایلی هست که در وجود این انسان نهادینه شده است.

 

یکی از روش های تربیتی قرآن، معرفی الگواست و برای مشخص شدن هر چه بیشتر و بهتر جایگاه وی به نقطه مقابل آن اشاره می‌کند؛ بر اساس قاعده «تُعرَفُ الاشیاء باضدادها؛ اشیاء با اضدادشان شناخته می‌شوند». در این سوره نیز، دو گروه را مقابل هم قرار می‌دهد و در میانه سوره می‌فرماید: «اَفَنَجعَلُ المُسلمینَ کَالمُجرِمی؛ آیا این دوگروه مسلمان ومجرم یکی هستند؟».(قلم، 35)

 

انسان، با توجه به پاسخ این پرسش، مسیر زندگی خود را انتخاب می‌کند و تصمیم می‌گیرد که از مسلمین باشد یا از مجرمین. خداوند می‌فرماید: «هَدَیناهُ نَجدَین؛ دو راه را به انسان نشان دادیم» و «اِنّا هَدَیناهُ السَبیل إمّا شاکراً و إمّا کَفوراً (انسان، 3)؛ ما راه را به اوِ [انسان] نشان دادیم خواه سپاسگزار باشد وخواه ناسپاس».

 

نَجدَین یعنی دو راه اصلی که در هر دو سوره علق و قلم معرفی شده است و شما را به قضاوت دعوت می کند که کدام یک از این راه ها بهتر است .

 

 

تفسیر تربیتی: دروس استاد دکتر محمد کاظم شاکر

تدوین و تنظیم: خانم ها سلامی، سعیدی و سامی

 

 

موسسه نورالیقین

مرکز آموزش تفسیر و علوم قرآنی


1. بعضی از شأن نزول‌ها گفتند که منظور از این شخصی که توصیف شده، "ولید بن مغیره" است.

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد