تفسیر تربیتی سوره قلم(قسمت اول)

create سعادتمند forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 2410 خواندن

 

 

رابطه بین سوره علق و سوره قلم

 

سوره قلم دومین سوره نازل شده بر پیامبر

 

سؤال: دومین سوره نازل شده بر قلب مبارک پیامبر، کدام سوره است و ارتباط این سوره با اولین سوره نازل شده (علق) چیست؟

 

دومین سوره ای که بر قلب مطهر پیامبر نازل شد، سوره قلم است. این سوره را«نون» و«نون والقلم» نیز نامیده اند. سوره قلم، سوره ای مکی با 52 آیه است. برخی مفسران بر این باورند که بخشی از این سوره در مکه و بخش دیگر در مدینه نازل شده است. در هر صورت، محتوای سوره قلم بر6 محوراستوار است:

 

 

1- بیان چند ویژگی پیامبر والای اسلام (صلی الله علیه وآله) و معرفی صفاتی زشت از دشمنان ایشان؛

2- بیان داستان بهشتیان و هشداری به مشرکان؛

3- آیاتی پیرامون قیامت و عذاب کفار؛

4- انذارهایی برای مشرکان؛

5- فرمان استقامت و پایداری به پیامبر اسلام؛

6- عظمت قرآن و توطﺌه‌های دشمنان پیامبر.

 

 

سوگندِ آغازین سوره قلم حیرت آور است؛ خداوند می فرماید: «ن، سوگند به قلم و آنچه می نویسد». اما می دانیم سرچشمه پیدایی تمدن های بشری و پیشرفت و تکامل علوم، همه و همه از همین خط است. سوگند به قلم، آن هم در محیط حجاز. پیشوایان اسلام در احادیث فراوانی به یاران خویش تأکید می کردند به حافظه خویش تکیه نکنند و با نگارش، فرا گرفته های خویش را حفظ نمایند.

 

 

ارتباط سوره قلم و سوره علق

 

 

ارتباط این دو سوره که پی درپی نازل شده اند، بسیار جالب است که به مواردی از آن اشاره می کنیم:

 

1- در سوره «إقرا» یا «علق» با بحث هایی چون قرائت، تعلیم و قلم رو به رو هستیم که در سوره قلم این مبحث به اوج خود می رسد؛ چرا که این سوره با قسم به قلم آغاز شده است و هر آنچه با آن می نویسند که این نوشته ها می تواند شامل هر نوع نوشته ای باشند از جمله نوشته های کاتبان وحی یا تقدیر و سرنوشت عالَم که بر لوح محفوظ نگاشته می شود ونیز هر نوشته نیکویی که با اراده الهی نوشته شود.

به یقین، کاخ تمدن بشری و رشد و توسعه آن بر دو پایه «بیان» و «بنان» بنا شده است؛ این دو، سبب می شود که علم و دانش بشری مرتب از نسلی به نسل بعدی برسد و گسترش پیدا کند.

 

2- موضوع «طغیان» از موضوعات مشترک بین دو سوره علق و قلم است. در سوره علق، انسان طاغی که نماد بارزآن ابوجهل است در مقابل انسان کامل که نمادش پیامبر است، قرار می‌گیرد و در سوره قلم دوباره بحث طغیان ادامه پیدا کرده و بر این نکته تأکید شده است، یکی از مواردی که انسان را به لغزش و انحراف می‌کشاند، استغنا و طغیان است؛ بنابراین، انسان کامل از اطاعت کافران، مکذّبان، طاغیان و ظالمان نهی می شود.

 

3- بحث دیگری که ارتباط این سوره با سوره اول را نشان می‌دهد این است که در سوره علق گفته شد؛ راه رسیدن به کمال، عبودیت است که همان تعبد نسبت به مربی یعنی خداوند می‌باشد و اوج این عبودیت، سجده است که باعث قرب به خدای سبحان می شود. در این سوره نیز، بحث سجده مطرح و بیان شده است که اگرانسان‌ها راه عبودیت را نپیمودند و از دنیا رفتند، دیگر برای رسیدن به کمال راهی ندارند وممکن نیست که بگویند درآخرت عبادت می‌کنیم و در پیشگاه پروردگار به سجده می‌افتیم.

 

به فرمایش امیرمؤمنان حضرت علی (علیه السلام):

«امروز روز عمل است نه روز حساب و فردا روز حساب است نه روز عمل».

 

 

حدیث فوق و آیات این دو سوره به انسان تذکرمی‌دهند که اگر می‌خواهید به کمال برسید دردنیا مسیر عبودیت را بپیمایید و بعد از مرگ فرصتی نیست«اَلدُّنیا مَزرَعَةُ الاخِرَةِ». بدین سبب، این موارد در هر دو سوره علق و قلم بیان و در این سوره بیشتربر آن تأکید شده است. البته، محورهای جدیدی هم در این سوره وجود دارد.

 

 

تفسیر تربیتی: دروس استاد دکتر محمد کاظم شاکر

تدوین وتنظیم : خانم ها سلامی، سعیدی و سامی

 

 

موسسه نورالیقین

مرکز آموزش تفسیر و علوم قرآنی

 

 

 

 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد