مزاج شناسی

create forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 2617 خواندن

 

يا مَنِ اسْمُهُ دَوآءٌ وَ ذِكْرُهُ شِفاَّءٌ


بهداشت و سلامت در اسلام


بهداشت و سلامت در ادیان الهی به ویژه دین مبین اسلام از توجه خاصی برخوردار می باشد و حفظ سلامتی بر هر شخصی، امری لازم و واجب می باشد. سلامتی نعمتی بس عظیم می باشد که کمتر کسی در حین صحت، قدر آن را می داند. همان طور که پیامبر گران قدر اسلام می فرماید: "امنیت و سلامت دو نعمت است که بسیاری از مردم در آن مغبونند." هر انسانی با کمی تفکر درمی یابد که اگر از نعمت سلامتی برخوردار نباشد، با اختیار داشتن هر چیزی از جمله امکانات مادی و رفاهی نمی تواند آسایش و راحتی داشته باشد. پس روشن است که انسان برای حفظ این گوهر گران بها از هیچ تلاشی فروگذاری نکند که بهای آن، عمل به دستورهای بهداشتی و طبی می باشد و اولین گام، آگاهی و شناخت بدن می باشد.

 


نظم و قانون طبیعت


این جهان با نظم، قانون و هماهنگی خاصی طراحی شده است. این وظیفه ماست که به قوانین حاکم بر نظام هستی احترام بگذاریم، که از جمله این قانون ها، نظام طراحی مزاج های مختلف است برای هر آنچه که در هستی وجود دارد. همه پدیدها از جمله انسان ها، حیوانات، گیاهان، رنگ ها، فصل ها، حالت های روحی از جمله خشم، کینه، عشق و ... دارای مزاج منحصر به خود می باشند.

برای مثال: فردی داری مزاج گرم و خشک که در سن جوانی به سر می برد، که این دوره از زندگی انسان دارای مزاج گرم و خشک می باشد، در فصل تابستان که مزاج این فصل گرم و خشک است باید از مصرف خوردنی ها و آشامیدنی ها با مزاج گرم و خشک پرهیز کند و ازغذاهای معتدل و نوشیدنی های خنک استفاده کند.

 

آشنایی با ارکان


مزاج و مزاج شناسی، اساس طب سنتی می باشد، قبل از پرداختن به مبحث مزاج، باید دانست که چهار عنصر یا چهار رکن موجود در طبیعت عبارتند از: آب، هوا، خاک و آتش. بسته به میزان غلبه و ترکیب عناصر با یکدیگر مزاج های مختلف را به وجود می آورند.


1- آتش: طبیعت آتش، گرم و خشک است، در گرمی آتش بحثی نیست؛ اما برای درک بهتر خشکی آن کافی ست به تاثیر آتش بر رطوبت توجه شود که در اثر حرارت جسم مرطوب خشک می شود.


2- هوا: طبیعت هوا، گرم و تر است، هوا شامل بخارات و گازها است، به طور مثال: وقتی آب حرارت داده شود، سطح انرژی بالاتری را نسبت به آب دارا می باشد. تبدیل آب به بخار، نیازمند صرف انرژی است، بنابراین، هوا نسبت به آب گرم تر است. 


3- آب: طبیعت آب، سرد و تر است، تر بودن و رطوبت آب آشکار است و با توجه به توضیح عنصر هوا دریافتیم که آب از هوا سردتر است.


4- خاک: طبیعت خاک، سرد و خشک است، به عنوان مثال: تبدیل سنگ معدن آهن به مایع، نیاز به حرارت زیادی دارد تا ذوب شود پس خاک نسبت به آب، سرد تر و خشک تر است.

 


شناخت مزاج


اکنون برای تشخیص مزاج، به بررسی نشانه های زیر پرداخته می شود:  

نکته: ممکن است گاهی به دلیل بیماری و یا شرایط ویژه، مزاج فرد مختل شده باشد.


1- لمس: گرمی و سردی پوست در لمس، نشانه گرمی و سردی مزاج است. نرمی پوست نشانه رطوبت و زبری و سختی پوست نشانه خشکی مزاج است. ولی شخص برای لمس باید اعتدال در مزاج داشته باشد.


2- چاقی و لاغری: لاغری نشانه خشکی و چاقی، نشانه رطوبت است. در افراد گرم و تر، درشتی اندام و گوشت فراوان دیده می شود و چربی در بدن نشانه سردی و تری است.


3- مو: زیادی مو و رشد سریع و رنگ سیاه آن سبب گرمی مزاج؛ کمی مو و رنگ روشن آن دلیل بر سردی؛ مجعد بودن نشانه خشکی و موی صاف نشانه رطوبت است.


4- رنگ بدن: سفیدی رنگ پوست دلیل بر سردی مزاج و سرخی و گندم گون بودن آن، دلیل بر گرمی مزاج است. زردی، نشانه گرمی، رنگ تیره، بی روح و مات دلیل بر سردی و خشکی می باشد. رنگ گچی دلیل بر سردی مزاج است.


5- وضعیت اعضاء بدن: فراخی سینه، عروق برجسته، نبض قوی و درشتی مفاصل، نشانه حرارت است. عکس این موارد نشانه های سردی می باشد.


6- تاثیر گرفتن از سردی و گرمی: با چند مثال این نشانه را توضیح می دهیم؛ ممکن است شخص با مزاج گرم با خوردن کمی دارچین دچار خارش یا با میل کردن خرما دچار جوش پوستی شود و در افراد با مزاج سرد ممکن است با خوردن سردی ها، هنگام خواب، آب از دهانشان خارج شود.


7- افعال: افراد سرد مزاج با کندی و آرامش، کارها را انجام می دهند و افراد صبوری هستند ولی افراد گرم مزاج، کارها را سریع تر انجام می دهند.


8- فضولات دفع شده: موادی که به صورت عروق، ادرار، مدفوع و ... از بدن انسان دفع می شود، می تواند نشان دهنده گرمی و سردی مزاج باشد. بوی تند و غلظت رنگ، نشانه گرمی و عکس این موارد، نشانه سردی مزاج می باشند.


9- خواب و بیداری: زیادی خواب، نشانه سردی یا رطوبت می باشد. کم خوابی به طور معمول از گرمی یا خشکی مزاج است. همچنین سرد مزاج ها نسبت به گرم مزاج ها سریع تر به خواب می روند.


10- وضع روحی، عصبی: قوت، سرعت و بیش فعالی مربوط به روح و اعصاب نشانه گرمی است. به طور مثال گرم مزاج ها نسبت به سرد مزاج ها پر حرف تر می باشند و با سرعت بیشتری صحبت می کنند. قدرت یادگیری و حافظه در گرم مزاجان بهتر است. خشکی سبب ثبات رأی و رطوبت سبب انعطاف پذیری می شود، سردی مزاج باعث ترس و گرمی مزاج سبب شجاعت می شود.

 

 

اعتدال در مزاج


از دیدگاه اطبا اگر بدن انسان از مقادیر متناسب از ارکان چهارگانه ( که در بخش مزاج شناسی به پرداختیم ) آب، خاک، هوا و آتش عنصری برخوردار باشد، دارای تعادل مزاجی می باشد و اگر مقادیر یک یا دو عنصر از ارکان و کیفیت مربوط به آنها برتری داشته باشند، مزاج های غیر متعادل به وجود می آیند.
به عبارتی اگر هر یک از اعضای بدن بهره لازم و خاص خود را از گرمی، سردی، خشکی و تری برده باشند، در واقع در تعادل هستند و در نتیجه بدن نیز در تعادل به سر می برد.

 

ویژگی های مزاج ها


1- مزاج گرم و خشک


الف) ویژگی های جسمی: اندامی لاغر دارند، رنگ چهره و سفیدی چشم آنان زرد می باشد، پوستی گرم و خشک دارند و کم خواب نیز هستند. تمایل به خوردن ترشی ها و غذاهای سرد دارند. فصل تابستان سخت ترین فصل برای این گروه می باشد. ( این فصل دارای مزاج گرم و خشک است) دچار خشکی دهان و عطش زیادی نیز هستند. خوشایند ترین فصل، زمستان می باشد. (مزاج این فصل سرد و تر است)


ب) نشانه های روانی: سریع عصبانی شده و به همین سرعت هم آرام می شوند. پر جنب و جوش، پر انرژی، با هوش و پر حرف می باشند.

ج) بیماری ها: هر یک از مزاج ها مستعد به بیماری های می باشند. بیماری هایی که این گروه مستعد می باشند، عبارتند از: یبوست، التهاب کبد، بی خوابی، لاغری شدید، تپش قلب، اسهال خونی ...


2- مزاج گرم و تر


الف) ویژگی های جسمی: اندام درشت دارند، پوست گرم و مرطوب دارند، سرخ و سفید هستند؛ همچنین دارای موهای پر پشت بوده و نبض قوی دارند، خواب خوبی دارند، گرچه تحمل بی خوابی هم برایشان راحت است، تحمل گرما و سرمای زیاد را ندارند. علاقه به شیرینی و ترشی دارند، تقریبا همه نوع غذا می خورند.


ب) نشانه های روانی: افرادی شجاع و جسور هستند، معمولا پیشرو و رهبر گروه می باشند. انسان هایی آرام هستند، ولی هنگام عصبانیت رفتارهای مخاطره آمیز از آن ها بروز می کند.

ج) بیماری ها: غلظت خون، سکته، فشار خون بالا، خون ریزی لثه و بینی.


3- مزاج سرد و تر


الف) ویژگی های جسمی: انسان هایی که چاقی ناشی از چربی دارند، پوست سفید و موهای کم پشت دارند، تشنه نمی شوند و دهان مرطوبی دارند. خواب زیاد، تمایل به مصرف گرمی ها مثل شیرینی و ادویه دارند. فصل زمستان (مزاج این فصل سرد و تر است) سخت ترین فصل برای ایشان می باشد.


ب) نشانه های روانی: کم انرژی، کند، صبور و آرام هستند. همچنین کمتر عصبانی می شوند. ارتباط اجتماعی مناسب، حافظه خوب و سرعت کلامی متوسط دارند.

ج) بیماری ها: استعداد عفونت، کلسترول بالا، درد مفاصل، کبد چرب.


4- مزاج سرد و خشک


الف) خصوصیات جسمی: اندام لاغر، خواب کم، بینی خشک، تمایل به خوردن شیرینی و گرمی ها، تکلم آرام و شمرده شمرده دارند. مناسب ترین فصل برایشان، بهار است (مزاج این فصل گرم و تر است) و سخت ترین فصل برایشان پاییز می باشد. (مزاج این فصل سرد و خشک است)


ب) نشانه های روانی: دقیق، منظم، دور اندیش، محاسبه گر، متفکرند و اغلب نویسنده، شاعر، عارف، موسیقی دان هستند.


ج) بیماری ها: افسردگی، وسواس، بدبینی، سوظن، گوشه گیری.


نکته

آنچه تاکنون درباره آن صحبت شد، عبارت بود از مزاج سرشتی ( مزاجی که از طریق پدر و مادر به فرزند منتقل می شود) می باشد، ولی گاهی ممکن است مزاج فرد با یک بیماری در سنین کودکی یا موقعیت جغرافیایی که در آن زندگی می کند دچار اختلال شود. موارد یاد شده، موارد کلی می باشد، ممکن است فردی که دچار سوء مزاج (بلغمی، سوداوی ، صفراوی، دموی) باشد، بیمار بشمار آید که تشخیص مزاج را با مشکل روبه رو می کند، پس بهتر است اشخاص برای تشخیص مزاج به پزشکان طب سنتی مراجعه کنند.

 


منابع


1. دکتر غلامرضا کردافشاری، دکتر حوریه محمدی کناری، دکتر سید سعید اسماعیلی، تغذیه در طب سنتی ایرانی اسلامی، نسل نیکان
2. ناصری، محسن ودیگران. مروری بر کلیات طب سنتی ایران. تهران: انتشارات طب سنتی ایران. سال1392

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد