انواع اضافه

create یا زهرا forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 617 خواندن
 
مقدمه
 
 
اضافه
 
سؤال 1: اضافه را با ذکر مثال تعریف کنید.
اضافه عبارت از نسبت اسمی به اسم دیگر است. مانند: «غُلامُ زَیدٍ» 
ارکان اضافه
 
سؤال 2: اضافه چند رکن دارد؟ همراه با مثال شرح دهید.
 
اضافه دارای دو رکن است:
 
1) مضاف: اسم اوّل که به اسم بعد از خودش اضافه و برحسب موقعیتش در جمله اعراب می‌شود، مضاف است.
مانند: «کُلُّ» در حدیث پیامبر: «کُلُّ مَعرُوفٍ صَدَقَةٌ» 
[ترکیب: کُلُّ: مبتدا و مرفوع به ضمه ظاهری / مَعرُوفٍ: مضاف الیه و مجرور به کسره ظاهری / صَدَقَةٌ: خبر و مرفوع به ضمه ظاهری]
 
 
2) مضاف‌الیه: اسم دوّم که مضاف به آن اضافه می‌شود و دائماً مجرور و مضاف‌الیه است و آن دو صورت دارد:
الف) اسم: مثل «یَومُ الوَعِیدِ»  [یوم: مضاف / الوعید: مضاف‌الیه و مجرور]
ب) جمله: مثل «یَومَ وُلِدتُ»  [یوم: مضاف / وُلِدتُ: مضاف‌الیه و محلاً مجرور]
[ترکیب: یَومَ: ظرف زمان و منصوب به فتحه ظاهری / وُلِدتُ: فعل ماضی مجهول، مبنی بر سکون / تُ: ضمیر متصل، مبنی، محلاً مرفوع، نایب فاعل]
انواع اضافه
سؤال 3:       اضافه بر چند نوع است؟ انواع آن را ذکر کنید.
اضافه بر دو نوع است:  1) اضافه لفظی       2) اضافه معنوی
اضافه لفظی
سؤال 4: اضافه لفظی را تعریف کنید.
هرگاه صفت به معمولش اضافه شود، اضافه لفظی است.
(منظور از صفت، اسم فاعل، اسم مفعول، صفت مشبهه، و صیغه مبالغه است.) 
مانند: سارِقُ البَیتِ ، مَضرُوبُ الزَیدِ ،کَرِیمُ الأبِ ، شَرابُ العَسَلِ.
وجه تسمیه اضافه لفظی
سؤال 5: علّت نامگذاری اضافه لفظی به این نام چیست؟
وجه تسمیه آن به این نام این است که اضافه مزبور در لفظ، افاده تخفیف می‌کند یعنی تنوین و نون تثنیه و جمع از مضاف حذف شده است. به این ترتیب لفظ مخفّف و سبک می‌گردد. 
 
 
مثال1: حذف تنوین از مضاف  
«جائَنی ضاربُ زَیدٍ» 
[ترکیب: جاءَ: فعل ماضی، مبنی بر فتح / ن: نون وقایه / ی: ضمیر متصل، مبنی، محلاً منصوب، مفعول به / ضارِبُ: فاعل و مرفوع به ضمه ظاهری / زَیدٍ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره ظاهری)
مثال2: حذف نون تثنیه از مضاف
«جائَنی ضارباً زَیدٍ» 
[ترکیب: جائنی: گفته شد / ضاربا: فاعل و مرفوع به «الف» / زَیدٍ: مضاف‌الیه و مجرور 
مثال3: حذف نون جمع از مضاف
«جائنی ضارِبُوا زَیدٍ» 
[ترکیب: جائنی: گفته شد / ضارِبُوا: فاعل و مرفوع به «واو» / زَیدٍ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره ظاهری]
 
اقسام اضافه لفظی
سؤال 6: اضافه لفظی در چند مورد جاری است؟ عمل هر یک را با مثال شرح دهید.
چنین اضافه‌ای در چهار مورد جاری است:
1) اضافه اسم فاعل به مفعول خود
2) اضافه صیغه مبالغه به مفعول خود
3) اضافه اسم مفعول به نایب فاعل خود
4) اضافه صفت مشبهه به فاعل خود 
1) اضافه اسم فاعل به مفعول خود
عمل اسم فاعل کاملاً مانند عمل فعل معلوم خودش می‌باشد یعنی اگر فعلش متعدّی بود، اسم فاعلی که از خودش مشتق شده است نیز متعدّی خواهد بود.
 
مثلاً در (هذا سارِقُ البَیتِ) ، اسم فاعل «سارق» مانند فعل «سَرَقَ» عمل نموده و چون «سَرَقَ» متعدی است پس «سارق» که از آن مشتق شده نیز متعدّی بوده و به مفعول نیاز دارد. 
[ترکیب: هذا: اسم اشاره، مبنی، محلاً مرفوع، مبتدا / سارِقُ: خبر و مرفوع به ضمه ظاهری، (اسم فاعل) / البَیتِ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره ظاهری، (محلاً منصوب، مفعول‌به برای سارق)
در اصل بوده: سارِقٌ البَیتَ
حالت برگردان به فعل: هذا سَرَقَ البَیت
 
نکته: اسم فاعل می‌تواند به مفعولش اضافه شود ولی هرگز به فاعلش اضافه نمی‌شود. 
 
مثال برای ثلاثی مجرد
 
مثال 1: اِنَّ اللّهَ جامِعُ المُنَافقینَ وَ الکافِرینَ فی جَهَنَّمَ جمیعاً. [ترکیب: اِنَّ: از حروف مشبهۀ بالفعل، مبنی بر فتح / اللّهَ: اسم اِنَّ و منصوب به فتحه ظاهری / جامِعُ: خبر اِنَّ و مرفوع به ضمه ظاهری، (اسم فاعل) / المُنَافِقِینَ: مضاف الیه و مجرور به «یاء»، (محلاً منصوب، مفعول‌به برای جامع) / وَ: حرف عطف، مبنی بر فتح / الکافرینَ: معطوف به (المنافقینَ) و مجرور به تبعیت / فی: حرف جر، مبنی بر سکون / جَهَنَّمَ: مجرور به حرف جر، علامت جر فتحه بدل از کسره (غیر منصرف  است) / فی جَهَنَّمَ: جارومجرور، متعلّق به (جامِعُ) / جمیعاً: حال و منصوب به فتحه ظاهری]
در اصل بوده: جامعٌ المُنافقینُ
حالت برگردان به فعلش: اِنَّ اللّهَ یَجمَعُ المنافقینَ و الکافرینَ فی جَهَنَّمَ جمیعاً
مثال 2: کُلُّ نَفسٍ ذائِقَةُ المَوتِ. 
[ترکیب: کُلُّ: مبتدا و مرفوع به ضمه ظاهری / نَفسٍ: مضاف الیه و مجرور به کسره ظاهری / ذائِقَةُ: خبر و مرفوع به ضمه ظاهری، (اسم فاعل) / المَوتِ: مضاف‌الیه و مجرور به کسره ظاهری، (محلاً منصوب، مفعول به برای ذائقۀ)]
در اصل بوده: ذَائِقَۀٌ الموتَ
حالت برگردان به فعلش: کُلُّ نَفسٍ تَذُوقُ المَوتَ.
 
 
مثال برای ثلاثی مزید
 
مثال 1: الّذینَ یَظُنُّونَ اَنّهُم مُلاقُوا رَبِّهِم. 
[ترکیب: الّذینَ: اسم موصول، مبنی، محلاً مجرور، صفت برای خاشعین در آیه قبل / یَظُنُّونَ: فعل مضارع مرفوع، علامت رفع ثبوت نون / واو: ضمیر متصل، مبنی، محلاً مرفوع، فاعل / اَنَّ: از حروف مشبه بالفعل، مبنی بر فتح / هُم: ضمیر متصل، مبنی، محلاً منصوب، اسم اِنَّ / مُلاقُوا: خبر اَنَّ و مرفوع به «واو»، (اسم فاعل) / رَبِّ: مضاف الیه و مجرور به کسره ظاهری، (محلاً منصوب، مفعول به برای مُلاقُوا) / هِم: ضمیر متّصل، مبنی، محلاً مجرور، مضاف الیه / اَنَّ با اسم و خبرش سدّ مسدّ مفعولین (یَظُنُّونَ) می‌شود. (تأویل مصدر: ملاقاتَهُم رَبَّهُم)]
در اصل بوده: مُلاقونَ رَبَّهُم
حالت برگردان به فعلش: اَلَّذینَ یَظُنُّونَ اَنَّهُم یُلاقُونَ رَبَّهُم.
مثال 2: اَنَّ اللّهَ مُوهِنُ کَیدِ الکافِرینَ.    
[ترکیب: اَنَّ: از حروف مشبهه بالفعل، مبنی بر فتح / اَللّهَ: اسم انَّ و منصوب به فتحه ظاهری / مُوهِنُ: خبر اَنَّ و مرفوع به ضمه ظاهری، (اسم فاعل) / کَیدِ: مضاف الیه و مجرور به کسره ظاهری، (محلاً منصوب، مفعول به برای مُوهِنُ) / الکافِرینَ: مضاف الیه و مجرور به «یاء»]
در اصل بوده: موهِنٌ کَیدَ الکافِرین
حالت برگردان به فعلش: اَنَّ اللّهَ یُوهِنُ کَیدَ الکافِرینَ
 
مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی
موسسه نورالیقین 
 
 
 

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد