شرح اصطلاحات مبدأ فاعلی، قابلی و غایی

create یا زهرا forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 14 خواندن

ادامه مطلب جلسه قبل

 ج) مبدا غایی

علّت غايی همواره انگيزه فاعل، بلكه به منزله علّت فاعليت فاعل است؛ يعنی فاعل بالقوه را فاعل بالفعل می‌كند.
علت غايی در آفرينش زمين و آسمانها، بهره انسان از آنها بوده است و اين علت غايی غرضِ فعل است، نه غرض فاعل.
 خدای سبحان از آن جهت كه غنی محض است، كاری نمی‌كند تا با آن كار به هدف خاصی برسد؛ چون در اين صورت در ذات او نقص لازم می‌آيد؛ اما از آن جهت كه حكيم است، كارهای او آميخته با مصلحت و منفعت است.
 بنابراين، فعل الهی هدف دارد و اگر انسانها از زمين و آسمانها استفاده درست نكنند، چنين نيست كه خداوند به مقصد نرسيده باشد، بلكه انســان بهره صحيح را نبرده است.

┄┄┄┅••✻••┅┄┄┄

 نظام غایی به این معناست که هر یک از موجودات هدف و مقصد خاصی را تعقیب می‌کنند و اصل و سرسلسله غایت ها خداوند می‌باشد. همه موجودات در طلب کمال مطلق و نامحدودند و غایت و هدف جز خدا نیست.
 بنابراين خدای سبحان، انسان را مسافری می‌خواند كه با شتاب و تلاش در حال سير و سفر است و پايان سير او نيز ملاقات با خداست:


«يا أَيُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّكَ كادِحٌ إِلى‌ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاقِيهِ؛ هان اى انسان! تو به سوى پروردگارت تلاش بسيارى دارى و سرانجام به لقاى او خواهى رسيد».

قرآن به روشنی اعلام می‌دارد:

«إِلَى رَبِّكَ يَوْمَئِذٍ الْمُسْتَقَرُّ ؛ قرارگاه نهايی تنها به سوی پروردگار توست».


بنابراين، دنيا كه محل دگرگونی‌ها، كهنه و نوشدن ها، تغيير و تبدل هاست نمی‌تواند قرارگاه باشد.

مبدأ غایی(هدف و پايان سير وجودی بشر)، واحد است. بنابراين، خداوند كه مبدأ فاعلی بالذات همه اشياست، مبدأ غایی بالذات همه چيز نیز هست(إِنّٰا لِلّٰهِ وَ إِنّٰا إِلَيْهِ رٰاجِعُونَ).

┄┄┄┅••✻••┅┄┄┄

 اهداف طولی آفرینش انسان

الف) هدف مقدماتی آفرينش نظام كيهانی، عبادت جن و انس از يك سو و علم انسان به قدرت و علم خدا از سوی ديگر است:

- آگاهی و معرفت انسان به پروردگار خويش:

«اللهُ الَّذي خَلَقَ سَبعَ سَموتٍ ومِنَ الأرض مِثلَهُنَّ يَتَنَزَّلُ الأمرُ بَينَهُنَّ لِتَعلَموا أن اللهَ عَلي كُلِّ شي ءٍ قَديرٌ وأنَّ اللهَ قَد أحاطَ بِكُلِّ شي ءٍ عِلما؛ خداست که هفت آسمان و نیز مثل آنها هفت زمین را آفرید».


ب‌) آزمون جامعه بشری از اهداف ميانی خلقت و منافعی است كه بر آفرينش آن ها مترتّب می‌شود. انسان نائل به مقام عبوديت الهی، به خوبی از عهده امتحان بر می‌آيد.

«وهُوَ الَّذي خَلَقَ السَّماوات والأرض في سِتَّةِ أيّامٍ وكانَ عَرشُهُ عَلَي الماءِ لِيَبلُوَكُم أيُّكُم أحسَنُ عَمَلا؛ اوست كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد و عرش او بر روى آب بود. تا بيازمايد كدام يك از شما به عمل نيكوتر است».


ج‌) و سرانجام هدف نهائی جوار رحمت الهی و بهره‌مندی از فوز و فلاح و سعادت ابدی است.

«وَعَدَ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ وَالْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَرِضْوَانٌ مِنَ اللَّهِ أَكْبَرُ ذَلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ ؛ خدا اهل ایمان را از مرد و زن وعده فرموده که در بهشت خلد ابدی که زیر درختانش نهرها جاری است درآورد و در عمارات نیکو و پاکیزه بهشت عدن منزل دهد و برتر و بزرگتر از هر نعمت، مقام رضا و خشنودی خداست و آن به حقیقت فیروزی بزرگ است».

«قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاهَا؛ بی تردید کسی که نفس را [از آلودگی پاک کرد و] رشد داد، رستگار شد».

┄┄┄┅••✻••┅┄┄┄

برگرفته از بیانات استاد ارجمند حسینی آل مرتضی در کلاس تفسیر تخصصی طرح مشکات(تفسیر سوره نساء بر مبنای تفاسیر المیزان، تسنیم و مجمع البیان به همراه شرح دقیق و گسترده اصطلاحات)

موسسه نورالیقین
مرکز تخصصی تفسیر و علوم قرآنی

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد