برگزیده تدریس تفسیر موضوعی قرآن در ماه مبارک رمضان(روز دهم)

create سعادتمند forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 680 خواندن

 

 

 

برگزیده تدریس تفسیر موضوعی قرآن توسط استاد سرکار خانم آل مرتضی(رمضان1396)

 

موضوعات منتخب سوره توبه


1.برائت از مشرکان
2.عنصر زمان و مکان
3.صفات متولیان مساجد
4.معیار فضیلت و برتری
5.رفاه طلبان مسئولیت گریز
6.جنگ تبوک
7.کیفر ترک جهاد

 

برائت از مشرکان


سؤال: چرا سوره توبه بسم الله ندارد؟ اختلاف علماء را در این باره ذکر کنید.


الف) برخی مفسران به دلیل ارتباط مطالب این سوره با سوره انفال، این سوره را دنباله سوره انفال دانسته اند و گفته اند که به همین دلیل نیازی به بسم الله الرحمن الرحیم نداشته است.
ب) به عقیده ما که از اهل بیت (علیهم السلام)  گرفته ایم، این سوره مستقل است و نداشتن بسم الله، نشان رحمت و امان است و این سوره با اعلام تنفر از مشرکان پیمان شکن آغاز شده است(تفسیر نور)
چنانکه حضرت علی (علیه السلام) می فرماید: «بسم الله، برای امان دادن و برائت، برای رفع امان است»(تفسیر مجمع البیان)

 


سؤال: نکاتی که امیرمؤمنان علی (علیه السلام) به کفار اعلام کرد، چه بود؟


الف) اعلام برائت و لغو پیمان
ب) ممنوعیت شرک مشرکان درحج از سال آینده
ج) ممنوعیت طواف در حالت برهنگی
د) ممنوعیت ورود مشرکان به خانه خدا (تفسیر نور، ج5، ص14)

 

عنصر زمان و مکان


«وَأَذَانٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى النَّاسِ يَوْمَ الْحَجِّ الْأَكْبَرِ أَنَّ اللَّهَ بَرِيءٌ مِنَ الْمُشْرِكِينَ وَرَسُولُهُ فَإِنْ تُبْتُمْ فَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَإِنْ تَوَلَّيْتُمْ فَاعْلَمُوا أَنَّكُمْ غَيْرُ مُعْجِزِي اللَّهِ وَبَشِّرِ الَّذِينَ كَفَرُوا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ؛ و [اين آيات] اعلامى است از جانب خدا و پيامبرش به مردم در روز حج اكبر كه خدا و پيامبرش در برابر مشركان تعهدى ندارند [با اين حال] اگر [از كفر] توبه كنيد، آن براى شما بهتر است و اگر روى بگردانيد، پس بدانيد كه شما خدا را درمانده نخواهيد كرد و كسانى را كه كفر ورزيدند از عذابى دردناک خبر ده»(توبه/3)

 

سؤال:

الف) فرق حج اکبر و حج اصغر چیست؟
ب) عنصر زمان و مکان در تبلیغ چه اهمیتی دارد؟


الف) منظور از حج اکبر، روز عید قربان است (کافی، ج3، ص290) یا روز عرفه  یا مراسم حج (تفسیر برهان) و در مقابل آن، حج اصغر که همان حج عمره می باشد.
ب) دو عنصر مکان و زمان در تبلیغ آن قدر اهمیت دارد که خداوند در روز مهمی چون حج اکبر که طبقات گوناگون مردم جهان شرکت دارند، اعلام برائت و بیزاری از مشرکان می کند. مفسران درباره حج اکبر اختلاف نظر دارند، ولی قول مناسب تر و با عقل سازگارتر این است که منظور، روز دهم ذی الحجه از سال نهم هجرت است، چون در آن روز بود که مسلمانان و مشرکان یکجا اجتماع کردند و هر دو طایفه به حج خانه خدا پرداختند و بعد از آن سال، دیگر هیچ مشرکی حج خانه خدا نکرد (ترجمه المیزان، ج9، ص169)

 

صفات متولیان مساجد


«إِنَّمَا يَعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ يَكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِينَ؛ مساجد خدا را تنها كسانى آباد مى كنند كه به خدا و روز بازپسين ايمان آورده و نماز برپا داشته و زكات داده و جز از خدا نترسيده‏ اند پس اميد است كه اينان از راه‏يافتگان باشند»(توبه/18)

 


سؤال: متولیان و تعمیرکنندگان مساجد چه شرایطی باید داشته باشند؟


تولیت و تعمیر مساجد شرایطی دارد:


اعتقادی: ایمان  به مبدا و معاد (آمَنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ)
عملی: برپا داشتن نماز و پرداخت زکات (َأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ)
روحی: شجاعت و نفوذ ناپذیری (لَمْ يَخْشَ إِلَّا اللَّهَ) (اگر متولی مسجد شجاع باشد، مسجد نیز کانون حرکت های ضد ظلم خواهد بود.)


وظیفه متولیان مساجد و تعمیر کنندگان آنها، رسیدگی به محرومان است(إِنَّمَا يَعْمُرُ - آتَى الزَّكَاةَ)
نتیجه: ایمان از عمل جدا نیست، آمن  و اقامه نماز از زکات جدا نیست (َأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ) و مسجد از انقلاب جدا نیست( مَسَاجِدَ اللَّهِ – وَلَمْ يَخْشَ)

 

معیار فضیلت و برتری


«الَّذِينَ آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ؛ كسانى كه ايمان آورده و هجرت كرده و در راه خدا با مال و جانشان به جهاد پرداخته‏ اند نزد خدا مقامى هر چه والاتر دارند و اينان همان رستگارانند»(توبه/20)

 


سؤال : با توجه به جمله «أَعْظَمُ دَرَجَةً عِنْدَ اللَّهِ» معیار فضیلت و برتری نزد خدا و مردم در چیست؟


خداوند متعال در آیه 20 سوره توبه می فرماید: کسی که به خدا ایمان آورده، در راه او به قدر تواناییش جهاد کرده و ازمال و جانش مایه گذاشته است، نزد خدا درجاتش بالاتر است؛ پس ایمان بدون عمل فضیلتی ندارد و برای صاحبش، نزد خداوند متعال سبب ارتقاء  درجه نمی شود (برگرفته از تفسیر المیزان، ج9)


پیام ها:
1-ایمان، هجرت و جهاد همچون تقوا در رأس تمام ارزش هاست (آمَنُوا وَهَاجَرُوا وَجَاهَدُوا... أَعْظَمُ دَرَجَةً)
2-ملاک ارزش نزد مردم، روابط قبیله ای و نژادی است.
3-فوز رستگاری تنها در سایه ایمان هجرت و جهاد است(آمَنُوا ... أُولَئِكَ هُمُ الْفَائِزُونَ)(برگرفته از تفسیر نور، ج5، ص35)

 

رفاه طلبان مسئولیت گریز


«قُلْ إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ وَأَبْنَاؤُكُمْ وَإِخْوَانُكُمْ وَأَزْوَاجُكُمْ وَعَشِيرَتُكُمْ وَأَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَتِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَمَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ وَجِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّى يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ؛ بگو اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى كه گرد آورده‏ ايد و تجارتى كه از كسادش بيمناكيد و سراهايى را كه خوش مى داريد نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى دوست‏ داشتنى‏ تر است پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در]آورد و خداوند گروه فاسقان را راهنمايى نمى ‏كند»(توبه/24)

 


سؤال:

الف) شأن نزول آیه 24 سوره توبه را ذکر کنید؟
ب) برای عبور از پل های مادیت چه کاری باید کرد؟


الف) روزی علی بن ابیطالب (علیه السلام) به گروهی فرمود: چرا شما برای کمک به اسلام به مدینه هجرت نمی کنید و به پیامبر ملحق نمی شوید، گفتند: ما با برادران و فامیل خود هستیم و از خانه هایمان دفاع می کنیم (تفسیر المیزان)
گروه هایی که در این آیه مطرح شده اند به عنوان نمونه است، به همین دلیل، پدر شامل مادر هم می شود و پسر شامل دختر و برادر شامل خواهر هم می شود.
ب) باید برای عبور از پل های  مادیات، عقاید و انس با  خدا را تقویت کرد (إِنْ كَانَ آبَاؤُكُمْ... وَأَمْوَالٌ... أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ)

 


نکته ها:
1-برتری دادن مادیات بر امور معنوی، نشانه فسق است(أَحَبَّ إِلَيْكُمْ... الْفَاسِقِينَ)
2-در راه دوستی خدا و جهاد در راه او باید از همه چیز و همه کس گذشت، زیرا حفظ دین بر حفظ روابط خانوادگی، عاطفی و اقتصادی اولویت دارد.
3-اگر رفاه در زندگی اصل شد، انسانیت سقوط  می کند، وسیله دوری از خدا و رسول است و قهر وغضب  نامعلومی را در انتظار دارد (يَأْتِيَ اللَّهُ بِأَمْرِهِ)

 

 

جنگ تبوک


«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا مَا لَكُمْ إِذَا قِيلَ لَكُمُ انْفِرُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ اثَّاقَلْتُمْ إِلَى الْأَرْضِ أَرَضِيتُمْ بِالْحَيَاةِ الدُّنْيَا مِنَ الْآخِرَةِ فَمَا مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا فِي الْآخِرَةِ إِلَّا قَلِيلٌ؛ اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد شما را چه شده است كه چون به شما گفته مى ‏شود در راه خدا بسيج‏شويد كندى به خرج مى‏ دهيد آيا به جاى آخرت به زندگى دنيا دل خوش كرده‏ ايد متاع زندگى دنيا در برابر آخرت جز اندكى نيست»(توبه/38)

 


سؤال: عوامل سستی در جنگ تبوک را ذکر کنید؟


آیه 38 سوره توبه، اشاره به جنگ تبوک دارد که برخی برای شرکت در آن سستی نشان دادند.

 

عوامل و بهانه های سستی:
فاصله زیاد مدینه تا تبوک(حدود600کیلو متر)
گرمی هوا
فصل برداشت محصول
تبلیغات منافقان نسبت به عظمت و قدرت سپاه روم

 

نکته ها :
1-کسی که آخرت را برتر از دنیای اندک بداند به جبهه جنگ رو می کند، نه دنیا (إِلَّا قَلِيلٌ)
2-دلبستگی به دنیا و مادیات، مانع جدا شدن انسان از زمین و خاک و رسیدن به کمال و افلاک می شود (اثَّاقَلْتُمْ)
3-ارزش و جایگاه انسان تا حدی است که دنیا برای او ناچیز است (أَرَضِيتُمْ)(برگفته از تفسیر نور، ج5، ص62)

 

کیفر ترک جهاد


«إِلَّا تَنْفِرُوا يُعَذِّبْكُمْ عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ وَلَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ؛ اگر بسيج نشويد [خدا] شما را به عذابى دردناك عذاب مى ‏كند و گروهى ديگر به جاى شما مى ‏آورد و به او زيانى نخواهيد رسانيد و خدا بر هر چيزى تواناست»(توبه/39)

 

 

سؤال:
الف)کیفر ترک جهاد چیست؟
ب) در آیه 39 از سوره توبه، مراد از افراد جایگزین در عبارت«قَوْمًا غَيْرَكُمْ» چه کسانی هستند؟


الف) کیفر ترک جبهه هم عذاب و ذلت دنیاست، هم عقوبت دوزخ در آخرت است(عَذَابًا أَلِيمًا وَيَسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَيْرَكُمْ)
ب) بر اساس برخی روایات، مراد از افراد جایگزین در عبارت «قَوْمًا غَيْرَكُمْ» مردمانی از ایران و یمن هستند که برای یاری دین خدا قیام می کنند(تفسیر نمونه، کنز الدقائق)


نکته ها:
1-سستی و تنبلی سبب جایگزین شدن دیگران به جای ما می شود و زیان بی تحرکی  و رکود به خودمان می رسد، نه به خدا(لَا تَضُرُّوهُ شَيْئًا)
2-اگر خداوند بخواهد، با قدرت نامحدود خود، دیگران را به جای ما جایگزین می کند(يَسْتَبْدِلْ ... عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ)
3-دست خداوند برای جایگزین ساختن دیگران به جای ما باز است و هر لحظه اراده کند، چنان خواهد کرد(يَسْتَبْدِلْ)

 

 

نکته: متن فوق، خلاصه ای از تدریس می باشد. لذا علاقه مندان می توانند جهت دریافت متن کامل تدریس هر روز، با موسسه نورالیقین تماس بگیرند.
تلفن:02537782721

 

 

موسسه نورالیقین

مرکز آموزش تفسیر و علوم قرآنی

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد