برگزیده تدریس تفسیر موضوعی قرآن در ماه مبارک رمضان(روز چهارم)

create سعادتمند forum اضافه کردن دیدگاه جدید remove_red_eye 357 خواندن

 

 

 

برگزیده تدریس تفسیر موضوعی قرآن توسط استاد سرکار خانم آل مرتضی(رمضان1396)

 

 

موضوعات منتخب سوره آل عمران

 

1.آیات محکم و متشابه
2.دعای راسخان در علم
3.انتقاد از دلبستگی شدید
4.صفات متقیان
5.درس های عبرت داستان حضرت مریم(سلام الله علیها)

 


محکم و متشابه در قرآن

 

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ عَلَيْكَ الْكِتَابَ مِنْهُ آيَاتٌ مُحْكَمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْكِتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاءَ تَأْوِيلِهِ وَمَا يَعْلَمُ تَأْوِيلَهُ إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ يَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنَا وَمَا يَذَّكَّرُ إِلَّا أُوْلُوا الْأَلْبَابِ (آل‌عمران7)
اوست كسى كه اين كتاب [=قرآن] را بر تو فرو فرستاد پاره‏ اى از آن آيات محكم [=صريح و روشن] است آنها اساس كتابند و [پاره‏ اى] ديگر متشابهاتند [كه تاويل‏ پذيرند] اما كسانى كه در دلهايشان انحراف است براى فتنه‏جويى و طلب تاويل آن [به دلخواه خود] از متشابه آن پيروى مى كنند با آنكه تاويلش را جز خدا و ريشه‏ داران در دانش كسى نمى‏ داند [آنان كه] مى‏ گويند ما بدان ايمان آورديم همه [چه محكم و چه متشابه] از جانب پروردگار ماست و جز خردمندان كسى متذكر نمى ‏شود

 


سؤال: محکم و متشابه به چه معنا است؟


در قرآن کریم دو دسته آیات داریم:آیات محکم و آیات متشابه
1. آیات محکم: اصل و اساس این کتاب را تشکیل می دهد و چنان واضح و روشن هستند که جای هیچ گونه ابهام و سؤاستفاده از آن نیست و تنها نیاز به تفسیر دارد.
2. آیات متشابه: آیاتی که احتمالات مختلفی در معنای آیه می رود؛ ولی با توجه به آیات محکم تفسیر می شود و برای دسترسی به حقایق و اسرار آنها نیاز به علم بالایی است، بدین جهت تأویل آیات متشابه را تنها خداوند و راسخان در علم می دانند(و ما تأویله الا الله و الراسخون فی العلم). از سویی دیگر گروهی از انسان های منحرف(انحرافات قلبی: زَيْغٌ) این آیات را دستاویز قرار می دهند تا در میان مردم فتنه گری کرده و مردم را گمراه کنند(الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ زَيْغٌ فَيَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاءَ الْفِتْنَةِ...)(آل عمران7)


نکته: مراد از تأویل، اهداف و معارف و اسرار پشت پرده ای است که بعد روشن می شود.


نمونه ای از آیات متشابه:
(الی ربِّها ناظِرَة)(قیامت23) در قیامت چشم ها به پروردگارشان می نگرند. چون عقل سلیم جسم بودن را برای خداوند محال می داند و در آیات دیگر قرآن نیز می خوانیم: لاتدرکه الابصار(انعام103) چشم ها او را درک نمی کنند، لذا می فهمیم که مراد از نگاه به پروردگار، نگاه به لطف و پاداش او در قیامت است.

 


سؤال: چرا در قرآن آیات متشابه به کار رفته است؟


1. ایجاد زمینه تفکر و تدبّر در آیات قرآن
2. موجب رجوع مردم به رهبران الهی برای تأویل آیات متشابه
3. متشابهات وسیله آزمایش مردم است

 


سؤال: قرآن در یکجا همه آیات خود را محکم دانسته و فرموده: (کتابٌ احکمت آیاتِهِ)(هود1) و در جای دیگر همه را متشابه دانسته و فرموده: (کتاباً متشابِهاً)(23زمر) و در این آیه بعضی را محکم و بعضی را متشابه معرفی کرده است. آیا بین سه آیه تناقض است؟


خیر تناقضی وجود ندارد.
کتابٌ احکمت آیاتِهِ بدین معنی: تمام آیات قرآن محکم، و سخن سست و بی اساس در هیچ آیه ای نیست.
کتاباً متشابهاً بدین معنی: سیستم و آهنگ آیات قرآن، هماهنگ، یکنواخت و شبیه به هم است.
در دو آیه بالا کلمه محکم و متشابه از نظر لغوی به آن تأکید شده است، اما در آیه 7 سوره آل عمران معنای اصطلاحی آنان مدّنظر است؛ که از نظر فهم مردم همه آیات یکسان نیستند، بعضی صریح و روشن و همه کس فهم، ولی بعضی دارای معانی بلند و پیچیده اند. (بعضی محکم و بعضی متشابه)

 

رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً إِنَّكَ أَنْتَ الْوَهَّابُ (آل عمران8)
‏‏]‏‏مى گويند:[ پروردگارا، پس از آنكه ما را هدايت كردى، دلهايمان را دستخوش انحراف مگردان، و از جانب خود، رحمتى بر ما ارزانى دار كه تو خود بخشايشگرى

 

 

دعای راسخان در علم

 


سؤال: دعای راسخان در علم بیانگر چه اصل مهمی است؟


1. به علم و دانش خود مغرور نشویم و از خدامند هدایت بخواهیم(رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا...)
2. نشانه علم واقعی و رسوخ در علم، توجه به خدا و استمداد از اوست.( إِلَّا اللَّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ... رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا)
3. محور هدایت و گمراهی، قلب و افکار انسانی است.(لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا)
4. در خط قرار گرفتن خیلی مهم نیست، از خط خارج شدن نشدن بسیار اهمیت دارد. ( بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا)
5. انسان به هر درجه ای از علم که رسیده باشد از خطر لغزش و وسوسه شیطان در امان نیست و علم بدون تقوا ابزاری برای سقوط است.

 

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنْ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنْ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ  (آل عمران14)
دوستىِ خواستنيها‏[‏ى گوناگون‏]‏ از: زنان و پسران و اموال فراوان از زر و سيم و اسب هاى نشاندار و دامها و كشتزار‏[‏ها‏]‏ براى مردم آراسته شده، ‏[‏ليكن‏]‏ اين جمله مایه تمتّع زندگى دنياست، و ‏[‏حال آنكه‏]‏ فرجام نيكو نزد خداست

 

انتقاد از دلبستگی شدید


سؤال: دنیا در نظر انسان، از چه راه هایی جلوه می کند؟ (با ذکر دلیل)


1. از طریق اوهام و خیالات شخصی: يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا (کهف104)
2. از سوی شیطان: زُیِّنَ لَهُمُ الشیطان اعمالهم (انفال48)
3. از طرف اطرافیان متملّق: زُیِّنَ لفرعون سوء عمَله (غافر37)

 

سؤال: آیا خداوند متعال زینت دنیا را می پذیرد؟


زینت بودن چیزی، غیر از دلبستگی به آن است. در این آیه انتقاد از دلبستگی شدید است که از آن به (حبُّ الشهوات) تعبیر می کند. خداوند متعال در آیه ذکر می کند که این زینت ها، متاع زودگذر دنیا هستند(متاعُ الحیوةُ الدنیا)، پس باید به آنها علاقه طبیعی داشته باشیم نه دلبستگی.

 

الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنْفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ (آل عمران17)
‏[‏اينانند‏]‏ شكيبايان و راستگويان و فرمانبرداران و انفاق كنندگان و آمرزش خواهان در سحرگاهان

 


صفات متّقیان


سؤال: خصوصیات و ویژگی های متّقیان را ذکر کنید.


1. صبر در برابر مشکلات، صبر بر ترک گناهان و صبر بر انجام واجبات(الصَّابِرِينَ)
2. صداقت در گفتار و رفتار(الصَّادِقِينَ)
3. خضوع و فروتنی در انجام دستورات، دوری از غرور خود برتربینی(الْقَانِتِينَ)
4. انفاق از هرآنچه خداوند بر آنان روزی کرده است(الْمُنْفِقِينَ)
5. مناجات سحر و آمرزش خواهی از خداوند(اَلْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ)

 

إِذْ قَالَتْ امْرَأَةُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا فَتَقَبَّلْ مِنِّي إِنَّكَ أَنْتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ(آل عمران35)
چون زن عمران گفت: «پروردگارا، آنچه در شكم خود دارم نذر تو كردم تا آزاد شده [از مشاغل دنيا و پرستشگر تو‏]‏ باشد; پس، از من بپذير كه تو خود شنواى دانايى»

 


خدمت به دین


سؤال: از داستان تولد حضرت مریم(سلام الله علیها)، چه درس های عبرتی می گیریم؟


مادر مریم وقتی، پس از سال ها که در انتظار فرزند بود، باردار شد، فرزند عزیزش را برای خدمت به بیت المقدس نذر کرد و او را از ولایت والدین آزاد کرد.

 

پیام ها:
1. رشد معنوی زن تا آنجا بالا می رود که بعد از سال ها انتظار، فرزند خود را نذر خدمت خانه خدا می کند.( قَالَتْ امْرَأَةُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ)
2. افراد دوراندیش، قبل از تولد فرزند به فکر مسیر خدمات او نیز هستند (نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا)
3. نذر باید خالصانه باشد(نَذَرْتُ لَكَ)
4. کسانی در خدمات دینی موفق تر اند که تمام وجود خود را صرف خدمت نمایند، نه بخشی از وقت را.( مُحَرَّراً)
5. اگر عزیزترین و محبوب ترین چیزها را می دهید، به فکر قبولی آن نیز باشید(فَتَقَبَّلْ)

 

نکته: متن فوق، خلاصه ای از تدریس می باشد. لذا علاقه مندان می توانند جهت دریافت متن کامل تدریس هر روز، با موسسه نورالیقین تماس بگیرند.
تلفن:02537782721

 

موسسه نورالیقین

مرکز آموزش تفسیر و علوم قرآنی

تصویر امنیتی

تصویر امنیتی جدید

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه متعلق به موسسه نورالیقین می باشد

نقل مطلب فقط با ذکر منبع جایز می باشد